‘നാടൻരുചികളുടെ ചരിത്രം തേടിയുള്ള എന്റെ യാത്രകളിൽ വന്ദേഭാരതിലെ ആ പകൽ...’: കടംകഥകളുടെ രാജകുമാരി

തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ മലയാള സർവ്വകലാശാലയിലെ ക്രിയേറ്റീവ് റൈറ്റിംഗ് അധ്യാപകനും കേരള ഭക്ഷണത്തിന്റെ സംസ്കാര ചരിത്രം, രുചിയും മനുഷ്യരും, രുചിയുടെ വേരുകൾ തുടങ്ങിയ പുസ്തകങ്ങളുടെ രചയിതാവുമായ ഡോ. സി. ഗണേഷ് എഴുതുന്ന പംക്തി. യാത്രയിലെ രുചിയുടെ ഓർമ്മക്കുറിപ്പുകൾ – ‘രുചിയോളം’.

നാല് : വന്ദേഭാരതിലെ കൊച്ചുമിടുക്കി; കടംകഥകളുടെ രാജകുമാരി

*

കോഴിക്കോട് നിന്ന് തിരുവനന്തപുരത്തേക്കുള്ള വന്ദേഭാരതിന്റെ കോച്ചിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ജനലിന് പുറത്ത് പച്ചപ്പാർന്ന ഗ്രാമങ്ങൾ അതിവേഗം പുറകോട്ട് പാഞ്ഞുപോവുന്നു. എന്റെ തൊട്ടടുത്ത സീറ്റിൽ ഇരുന്നത് അഞ്ചിലോ ആറിലോ പഠിക്കുന്ന, ഒരു കൊച്ചുമിടുക്കിയായിരുന്നു. ചുരുണ്ട മുടിയും, തുള്ളിത്തുളുമ്പുന്ന ചിരിയും, കയ്യിലെ ചെറിയ ബാഗ് നെഞ്ചോടു ചേർത്തുപിടിച്ചുള്ള ഇരിപ്പും കണ്ടപ്പോൾ തന്നെ അവളുടെ കുട്ടിത്തം നിറഞ്ഞ ആത്മവിശ്വാസം വ്യക്തമായിരുന്നു. സംസാരിച്ചു തുടങ്ങിയപ്പോഴാണ് അറിഞ്ഞത്, കക്ഷി ഒറ്റയ്ക്കാണ് യാത്ര! കണ്ണൂർ സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് അമ്മയാണ് അവളെ വണ്ടി കയറ്റിവിട്ടത്.

‘‘പേടിക്കാനൊന്നുമില്ല അങ്കിൾ, തിരുവനന്തപുരം പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിൽ വണ്ടി നിർത്തുന്ന സമയത്ത് അച്ഛൻ അവിടെ കൃത്യമായി ഉണ്ടാകും’’. തികഞ്ഞ ഉറപ്പോടെ അവൾ പറഞ്ഞു.

യാത്രയിലെ നേരംപോക്കിനായി അവൾ തന്റെ വിശേഷങ്ങൾ ഓരോന്നായി പങ്കുവെക്കാൻ തുടങ്ങി. സ്കൂളിലെ പ്രസംഗ മത്സരത്തിലും മലയാളം പദ്യംചൊല്ലലിലും അക്ഷരശ്ലോകത്തിലും വാരിക്കൂട്ടിയ ഉപഹാരങ്ങളുടെയും സർട്ടിഫിക്കറ്റുകളുടെയും ചിത്രങ്ങൾ മൊബൈൽ ഫോണിൽ അവൾ എനിക്ക് അഭിമാനത്തോടെ കാണിച്ചുതന്നു. വാഗ്ധോരണിയും സാഹിത്യവാസനയും ആ കൊച്ചു പ്രായത്തിലേ അവളിൽ വിളങ്ങിനിൽക്കുന്നത് കണ്ടു. സംസാരിച്ചു രസംപിടിച്ചപ്പോൾ, ‘‘വഴിയേ നേരം പോകാൻ നമുക്കൊരു കടങ്കഥക്കളി കളിച്ചാലോ ?’’ എന്ന് ചോദിച്ച് അവൾ കളി തുടങ്ങി.

ആദ്യം അവൾ ചോദിച്ചു: ‘‘അച്ഛൻ മുള്ളൻ, അമ്മ മിനുമിനു, മോൾ മണിമണി... ഇതാരാണെന്ന് പറയാമോ ?’’

എനിക്ക് ഉത്തരം വ്യക്തമായി അറിയാമായിരുന്നു – നമ്മുടെ സ്വന്തം ചക്ക! എങ്കിലും കുരുന്നിന്റെ ആവേശം കെടുത്തേണ്ട എന്ന് കരുതി ഞാൻ അല്പം ആലോചിക്കുന്ന മട്ടിൽ തല പുകച്ചു നൊമ്പരപ്പെട്ടു. ഉത്തരം കിട്ടാതെ ഞാൻ തോൽവി സമ്മതിച്ചപ്പോൾ, ‘‘അയ്യോ അങ്കിളിന് ഇതറിയില്ലേ, ചക്കയാണേ ചക്ക!’’ എന്ന് പറഞ്ഞ് കൈകൊട്ടി അവൾ ആഹ്ലാദത്തോടെ ചിരിച്ചു. ജീവിതത്തിന്റെ ആദ്യ മുപ്പത് വർഷം പാലക്കാട്ടെ മാത്തൂരിലെ ഭാമിനി നിലയത്തിലായിരുന്നു. ആ കാലത്തെ ഓർമകളിലേക്ക് ആ വാക്ക് എന്നെ കൊണ്ടുപോയി. അവിടെ തെക്കോറത്ത് വലിയൊരു പ്ലാവുണ്ടായിരുന്നു. മധുരമുള്ള ചക്കകൾ. മഴക്കാലത്ത് പ്ലാവിനു സമീപം ചക്കമണം നിറഞ്ഞുനിൽക്കും. വീട്ടുകാർക്കുള്ളതും കഴിഞ്ഞ് നാട്ടുകാർക്കുവരെ ആ മധുരമുള്ള ചക്ക കിട്ടുമായിരുന്നു.

തുടർന്ന് രണ്ടാമത്തെ കടങ്കഥ വന്നു: ‘‘അകത്തറുത്താൽ പുറത്തറിയും... അതെന്താണ് ?’’ ഇത്തവണയും ഞാൻ അറിയാത്ത ഭാവം നടിച്ചപ്പോൾ അവൾ പൊട്ടിച്ചിരിച്ചു കൊണ്ട് ഉത്തരം പറഞ്ഞു: ‘‘ചക്കപ്പഴത്തിന്റെ മണം!’’

മൂന്നാമതായി അവൾ ചോദിച്ചു: ‘‘അടി പാറ, നടു വടി, മീതെ കുട... ഇതാരാണാവോ ?’’ അതിന് ഉത്തരം ‘ചേന’യാണെന്ന് ‘അറിയില്ലാ ? അറിയില്ലാ..എന്നാൽ ഞാൻ പറയാം’ എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് അവൾ തന്നെ സ്വയം പ്രഖ്യാപിച്ചപ്പോൾ, എനിക്ക് കൗതുകം അടക്കാനായില്ല.

മൂന്ന് കടങ്കഥകളും കേട്ടുകഴിഞ്ഞപ്പോൾ എന്റെ ഉള്ളിൽ ഒരു മിന്നൽപ്പിണർ മിന്നിമറിഞ്ഞു. ‘‘മോളേ, നീ ഇപ്പോൾ പറഞ്ഞ മൂന്ന് കടങ്കഥകൾക്കും തമ്മിൽ വലിയൊരു പൊരുത്തമുണ്ട്, അതെന്താണെന്ന് അറിയാമോ ?’’ എന്ന് ഞാൻ ചോദിച്ചു.

അവൾ നെറ്റി ചുളിച്ചു ചിന്തിച്ചു. ‘‘അയ്യോ, അതെന്താ അങ്കിൾ?’’

‘‘ഇവ മൂന്നും നമ്മൾ കഴിക്കുന്ന ഭക്ഷണവുമായും അടുക്കളയുമായും ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്!’’

ആ ഉത്തരം കേട്ടതോടെ അവളുടെ കണ്ണുകളിൽ പുതിയൊരു വെളിച്ചം തെളിഞ്ഞു. ഭക്ഷണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കടങ്കഥകളുടെ ഒരു വലിയ സാഗരം തന്നെ അവളുടെ മസ്തിഷ്കത്തിൽ അണപൊട്ടിയൊഴുകാൻ തുടങ്ങി. പിന്നെ ഓരോ സ്റ്റേഷൻ പിന്നിടുമ്പോഴും വന്ദേഭാരതിലെ ആ യാത്രയിൽ ഭക്ഷണ കടങ്കഥകൾ നിറഞ്ഞു കവിഞ്ഞു!

‘‘അകമില്ല പുറമില്ല ഞെട്ടില്ല വട്ടയില!’’ (പപ്പടം)

‘‘അഞ്ചു പക്ഷികൾ കൂടി ഒരു മുട്ടയിട്ടു!’’ (കയ്യിലെ ചോറുരുള)

‘‘അടുക്കള കോവിലിൽ മൂന്നുണ്ട് ദൈവങ്ങൾ!’’ (അടുപ്പ്)

‘‘അമ്പാട്ടെ പട്ടിക്കു മുമ്പോട്ടു വാല്!’’ (ചിരവ)

‘‘അമ്മ കിടക്കും, മകളോടും!’’ (അമ്മിക്കല്ലും കുഴവിയും)

‘‘ആയിരം തത്തയ്ക്ക് ഒരു കൊക്ക്!’’ (വാഴക്കുല)

‘‘അങ്ങുരുണ്ടു ഇങ്ങുരുണ്ടു അങ്ങാടിമുറ്റത്തൊന്നുരുണ്ടു!’’ (കുരുമുളക്)

അവൾ ഓരോന്നായി ചോദിക്കുകയും, ഞാൻ ചിലതിന് ശരിയുത്തരം പറയുകയും ചിലതിന് തെറ്റിച്ചു പറഞ്ഞ് അവളെ സന്തോഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നു. കടങ്കഥകൾ കേവലം കുട്ടിക്കളിയല്ലെന്നും, ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ കാർഷിക സംസ്കാരവും അടുക്കള സമൃദ്ധിയും നാവിലെ രുചികളും ഭാഷാപരമായ ഭാവനയും തലമുറകളിലേക്ക് വിനിമയം ചെയ്യുന്ന വലിയൊരു സങ്കേതമാണെന്നും പറഞ്ഞുകൊടുക്കാനുള്ള പ്രായമൊന്നും ഈ കുട്ടിയ്ക്ക് ആയിട്ടില്ല.

കുട്ടി പിന്നെയും പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു: ‘‘വെളുത്തത് കറുത്തതിനെ തിന്നു, കറുത്തത് വെളുത്തതിനെ തിന്നു!’’ – ഇഡ്ഡലിയും ചട്നിയും.

‘‘ഉണ്ടയിൽ നിന്ന് ഉണ്ട, അതിൽ നിന്ന് വെള്ളം!’’ – മുട്ട

‘‘കാണാൻ പൊന്നുപോലെ, കഴിക്കാൻ തേൻപോലെ!’’ – പഴം

‘‘തൊണ്ടയുണ്ട്, തൊലിയുണ്ട്, കാതില്ല!’’ – നാളികേരം

‘‘ചെറിയോൻ ഏറെ കൊതിപ്പിക്കും, കണ്ണിൽ വെള്ളം വരുത്തും!’’ – മുളക്

‘‘എത്ര കഴിച്ചാലും തീരില്ല, കൂടുതൽ കഴിച്ചാൽ വയറു നിറയും!’’ – വെള്ളം

‘‘ഇലയിൽ പിറന്നു, വായിൽ മരിച്ചു!’’ – അട

‘‘മധുരം കൊണ്ട് മനസ്സു നിറയ്ക്കും, പക്ഷേ പല്ലിന്റെ ശത്രു!’’ – മിഠായി

‘‘വെട്ടിയാൽ കരയില്ല, തിന്നാൽ കരയും ചെഞ്ചമ്മ!’’ – ഉള്ളി

തിരുവനന്തപുരം സ്റ്റേഷനിൽ ട്രെയിൻ എത്തുമ്പോഴേക്കും, ഭക്ഷണ കടങ്കഥകളെക്കുറിച്ച് വലിയൊരു പ്രഭാഷണം തന്നെ തയാറാക്കാൻ പാകത്തിലുള്ള വിജ്ഞാനീയ ശേഖരം എന്റെ മനസ്സിൽ രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു. നാടോടി സംസ്കാരത്തിൽ ‘‘കടങ്കഥകൾ എങ്ങനെയാണ് സമൂഹത്തിൽ അർത്ഥവും സ്വത്വവും സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ട് നിലനിൽക്കുന്നത്’’ എന്ന വിഷയത്തിൽ ഒരു പ്രബന്ധം തന്നെ എഴുതാൻ എന്നെ പ്രേരിപ്പിച്ചത് വന്ദേഭാരതിലെ ആ കൊച്ചു യാത്രാസഖിയായിരുന്നു!

വണ്ടി തിരുവനന്തപുരം സ്റ്റേഷനിൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിലേക്ക് പതുക്കെ അടുക്കുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ അവൾ ഫോണിൽ അച്ഛന്റെ തത്സമയ ലൊക്കേഷൻ എനിക്ക് കാണിച്ചുതന്നു. ‘‘അച്ഛൻ കോച്ച് സി-2 വിന്റെ മുന്നിൽ തന്നെ കാത്തുനിൽപ്പുണ്ട് അങ്കിൾ’’ അവൾ പറഞ്ഞു.

വണ്ടി നിർത്തിയതും പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിൽ നിന്ന അച്ഛനെ കണ്ട് അവൾ കൈവീശി. ഞങ്ങൾ പുറത്തേക്കിറങ്ങിയപ്പോൾ അച്ഛന്റെ അടുത്തേക്ക് ഓടിച്ചെല്ലുന്ന തിനിടയിൽ, എന്നെ ചൂണ്ടി ആ മിടുക്കിക്കുട്ടി അച്ഛനോട് കൊഞ്ചലോടെ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഞാൻ നിർവൃതിയോടെ ചിരിച്ചുപോയി:

‌‘‘അച്ഛാ, ഞാൻ ട്രെയിനിൽ ഒറ്റയ്ക്കാണ് വന്നതെന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ മുതൽ ഈ അങ്കിളിന് ഒരേ ടെൻഷനായിരുന്നു! ആ അങ്കിളിന്റെ ടെൻഷൻ മാറ്റാൻ വേണ്ടിയാണ് ഞാൻ ഇവിടം വരെ മൂപ്പരോട് സംസാരിച്ചത്. അങ്കിളിന്റെ ടെൻഷൻ തീർക്കാൻ ഞാൻ നൂറോളം കടങ്കഥകൾ പറഞ്ഞു കൊടുത്തു... നല്ല രസമായിരുന്നു! എന്നിട്ട് അങ്കിളിന്റെ ടെൻഷൻ മാറിയോ എന്ന് ചോദിച്ചാൽ... ഏയ്, എവിടെ!’’

അവളുടെ അച്ഛൻ എന്നെ നോക്കി നന്ദിയോടെ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് എന്നെ പുണർന്നു. ആ കൊച്ചുമിടുക്കിയുടെ ബുദ്ധിവൈഭവത്തെയും നിഷ്കളങ്കമായ ആത്മവിശ്വാസത്തെയും ഓർത്ത് എന്റെ ഉള്ളം നിറഞ്ഞു. നാടൻരുചികളുടെ ചരിത്രം തേടിയുള്ള എന്റെ യാത്രകളിൽ വന്ദേഭാരതിലെ ആ പകൽ എന്നും മധുരിക്കുന്നൊരു കടങ്കഥയായി മനസ്സിൽ തങ്ങിനിൽക്കും.