തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ മലയാള സർവ്വകലാശാലയിലെ അധ്യാപകനായ ഡോ. സി. ഗണേഷ് തന്റെ ഹൈദരാബാദ് യാത്രാനുഭവങ്ങളിലൂടെ നഗരത്തിന്റെ പാരമ്പര്യവും രുചിക്കൂട്ടുകളും വിവരിക്കുന്നു. പാവനാടക പരിശീലന ക്യാമ്പിനായി ഹൈദരാബാദിലെത്തിയ അദ്ദേഹം നിഹാരി, ലുഖ്മി, ഇറാനി ചായ തുടങ്ങി നിരവധി വിഭവങ്ങൾ രുചിച്ചെങ്കിലും ലോകപ്രശസ്തമായ ഹൈദരാബാദി ബിരിയാണി കഴിക്കാൻ മാത്രം മറന്നുപോയി. പിന്നീട് മറ്റൊരു യാത്രയിൽ ഷാദാബ് ഹോട്ടലിൽ നിന്ന് ആ বিখ্যাত ദം ബിരിയാണി കഴിച്ചാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ ആഗ്രഹം സാധിച്ചത്. മുഗൾ-ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്കാരങ്ങൾ ഇഴചേർന്നുണ്ടായ ഹൈദരാബാദി ബിരിയാണിയുടെ പാചകരീതിയും അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യവും ഈ ലേഖനം മനോഹരമായി വരച്ചുകാട്ടുന്നു.

തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ മലയാള സർവ്വകലാശാലയിലെ അധ്യാപകനായ ഡോ. സി. ഗണേഷ് തന്റെ ഹൈദരാബാദ് യാത്രാനുഭവങ്ങളിലൂടെ നഗരത്തിന്റെ പാരമ്പര്യവും രുചിക്കൂട്ടുകളും വിവരിക്കുന്നു. പാവനാടക പരിശീലന ക്യാമ്പിനായി ഹൈദരാബാദിലെത്തിയ അദ്ദേഹം നിഹാരി, ലുഖ്മി, ഇറാനി ചായ തുടങ്ങി നിരവധി വിഭവങ്ങൾ രുചിച്ചെങ്കിലും ലോകപ്രശസ്തമായ ഹൈദരാബാദി ബിരിയാണി കഴിക്കാൻ മാത്രം മറന്നുപോയി. പിന്നീട് മറ്റൊരു യാത്രയിൽ ഷാദാബ് ഹോട്ടലിൽ നിന്ന് ആ বিখ্যাত ദം ബിരിയാണി കഴിച്ചാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ ആഗ്രഹം സാധിച്ചത്. മുഗൾ-ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്കാരങ്ങൾ ഇഴചേർന്നുണ്ടായ ഹൈദരാബാദി ബിരിയാണിയുടെ പാചകരീതിയും അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യവും ഈ ലേഖനം മനോഹരമായി വരച്ചുകാട്ടുന്നു.

തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ മലയാള സർവ്വകലാശാലയിലെ അധ്യാപകനായ ഡോ. സി. ഗണേഷ് തന്റെ ഹൈദരാബാദ് യാത്രാനുഭവങ്ങളിലൂടെ നഗരത്തിന്റെ പാരമ്പര്യവും രുചിക്കൂട്ടുകളും വിവരിക്കുന്നു. പാവനാടക പരിശീലന ക്യാമ്പിനായി ഹൈദരാബാദിലെത്തിയ അദ്ദേഹം നിഹാരി, ലുഖ്മി, ഇറാനി ചായ തുടങ്ങി നിരവധി വിഭവങ്ങൾ രുചിച്ചെങ്കിലും ലോകപ്രശസ്തമായ ഹൈദരാബാദി ബിരിയാണി കഴിക്കാൻ മാത്രം മറന്നുപോയി. പിന്നീട് മറ്റൊരു യാത്രയിൽ ഷാദാബ് ഹോട്ടലിൽ നിന്ന് ആ বিখ্যাত ദം ബിരിയാണി കഴിച്ചാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ ആഗ്രഹം സാധിച്ചത്. മുഗൾ-ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്കാരങ്ങൾ ഇഴചേർന്നുണ്ടായ ഹൈദരാബാദി ബിരിയാണിയുടെ പാചകരീതിയും അതിന്റെ ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യവും ഈ ലേഖനം മനോഹരമായി വരച്ചുകാട്ടുന്നു.

തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ മലയാള സർവ്വകലാശാലയിലെ ക്രിയേറ്റീവ് റൈറ്റിംഗ് അധ്യാപകനും കേരള ഭക്ഷണത്തിന്റെ സംസ്കാര ചരിത്രം, രുചിയും മനുഷ്യരും, രുചിയുടെ വേരുകൾ തുടങ്ങിയ പുസ്തകങ്ങളുടെ രചയിതാവുമായ ഡോ. സി. ഗണേഷ് എഴുതുന്ന പംക്തി. യാത്രയിലെ രുചിയുടെ ഓർമ്മക്കുറിപ്പുകൾ – ‘രുചിയോളം’.

*

ADVERTISEMENT

ആറ് : ചാർമിനാറിലെ രുചിവസന്തവും മറവിബിരിയാണിയും

*

ADVERTISEMENT

ന്യൂഡൽഹിയിലെ ‘സെന്റർ ഫോർ കൾച്ചറൽ റിസോഴ്സസ് ആൻഡ് ട്രെയിനിംഗ്’ (CCRT) സംഘടിപ്പിച്ച പപ്പട്രി (പാവനാടകങ്ങൾ) പരിശീലന പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാനായാണ് ഞാൻ ആദ്യമായി നിസാമുകളുടെ നഗരമായ ഹൈദരാബാദിൽ എത്തുന്നത്. പത്തുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന വിപുലമായ ക്യാമ്പായിരുന്നു അത്. പകൽ സമയങ്ങളിൽ വർണ്ണശബളമായ പാവകളുടെ നിർമ്മാണത്തിലും പാവകളിയുടെ ചലനാത്മകമായ സിദ്ധാന്തങ്ങളിലും മുഴുകിയിരുന്ന ഞാൻ, വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ഹൈദരാബാദിന്റെ പുരാതനവും വിചിത്രവുമായ തെരുവുകളിലേക്ക് രുചിതേടി ഇറങ്ങുമായിരുന്നു.

ഓരോ ദിവസവും ഓരോ തരം അപൂർവ്വരുചികളാണ് എന്നെ കാത്തിരുന്നത്. പ്രഭാതങ്ങളിൽ ഹുസൈനി ആലം എന്ന പഴയ തെരുവിലെ നൂറിലധികം വർഷം പഴക്കമുള്ള മൂസാ ഭായ് നിഹാരി കടയിൽ നിന്നു പുറത്തുവരുന്ന മണംപിടിച്ചാണ് ഞാൻ ചെന്നെത്തിയത്. മണ്ണടുപ്പിൽ വിറകുകത്തിച്ച് മണിക്കൂറുകളോളം പതുക്കെ വേവിച്ചെടുക്കുന്ന നിഹാരി പായയും, തൊട്ടടുത്ത ഹോട്ടൽ നയാബിൽ നിന്ന് ചാർ - കോണി നാനൊപ്പം കഴിച്ച ആട്ടിൻകാൽ സൂപ്പും മഞ്ഞുകാലത്തെ ആ രാവുകളെ ഉന്മേഷഭരിതമാക്കി.

ADVERTISEMENT

വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ ചാർമിനാറിന്റെ സുവർണ്ണ ദീപങ്ങൾക്ക് താഴെയിരുന്ന്, പ്രശസ്തമായ നിമ്ര അൽ - കഫേയിൽ നിന്ന് കുടിച്ച തിളച്ച പാലിന്റെ മധുരമുള്ള ഇറാനി ചായയും വായിലിട്ടാൽ അലിഞ്ഞുപോകുന്ന ഉസ്മാനിയ ബിസ്കറ്റുകളും ഒരു സ്വപ്നം പോലെ മനസ്സിനെ പൊതിഞ്ഞു നിൽക്കുന്നുണ്ട്. അതോടൊപ്പം ചതുരാകൃതിയിൽ മൈദ മാവിൽ കൊത്തിവെച്ച ഇറച്ചിപ്പൂരണമുള്ള നല്ല ചൂടുള്ള ‘ലുഖ്മി’യും (Lukhmi), കടുപ്പമുള്ള ഗ്രാനൈറ്റ് കല്ലിൽ കനലിൽ ചുട്ടെടുക്കുന്ന ‘പഥർ കാ ഗോഷ്തും’ (Pathar ka Gosht), ഗോതമ്പും ഇറച്ചിയും നെയ്യും മണിക്കൂറുകളോളം അമർത്തിയിളക്കി തയാറാക്കുന്ന ഗ്രാൻറ് ഹലീമും (Haleem), മധുരപലഹാരങ്ങളായ ഖുബാനി കാ മീത്തയും (Khubani ka Meetha) ഡബിൾ കാ മീത്തയും (Double ka Meetha) ഒക്കെയായി 10 ദിവസങ്ങൾ എങ്ങനെ കടന്നുപോയി എന്ന് ഞാനറിഞ്ഞില്ല.

എന്നാൽ, ക്യാമ്പ് കഴിഞ്ഞ് പത്താം ദിവസം തിരികെ കേരളത്തിലേക്ക് മടങ്ങാനായി ഹൈദരാബാദ് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് തിരുവനന്തപുരം ശബരി എക്സ്പ്രസ്സിലേക്ക് കയറിപ്പറ്റിയപ്പോഴാണ് എനിക്ക് ആ ഞെട്ടിക്കുന്ന യാഥാർത്ഥ്യം മനസ്സിലായത്! ഹൈദരാബാദിലെ പത്തുദിവസത്തെ ആ അവിസ്മരണീയമായ താമസത്തിനിടയിൽ, ലോകപ്രശസ്തമായ ‘ഹൈദരാബാദി ദം ബിരിയാണി’ മാത്രം ഞാൻ കഴിക്കാൻ വിട്ടുപോയിരിക്കുന്നു! (എന്തു ചതിയിത് എന്ന ഗാനം അന്ന് റിലീസായിരുന്നില്ല)

ഹൈദരാബാദ് നിസാം കോളജിലെ തിയറ്റർ അൻഡ് പെർഫോർമൻസ് വിഭാഗത്തിന്റെ അദ്ധ്യക്ഷൻ ചർച്ചയ്ക്കായി ഒരു ദിവസം വൈകീട്ട് ചെന്നപ്പോൾ ഹൈദരാബാദ് ബിരിയാണി കഴിക്കാതെ പോകരുതെന്ന് പ്രത്യേകം ഓർമിപ്പിച്ചതാണ്. അത് ലഭ്യമായ നഗരത്തിലെ നല്ല റെസ്റ്ററന്റുകളുടെ പേരും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞുതന്നു. എല്ലാം പാഴ്‌വാക്കായി.

നഗരത്തിലെ സകല കോണുകളിലെയും ലഘുഭക്ഷണങ്ങളും മധുരപലഹാരങ്ങളും ആർത്തിയോടെ തിരഞ്ഞുപിടിച്ചു രുചിച്ച ഞാൻ, ഹൈദരാബാദ് എന്ന വാക്കിന്റെ തനത് സ്വത്വമായ ബിരിയാണിയെ തികച്ചും മറന്നുപോയി എന്നോർത്തപ്പോൾ അനുഭവിച്ച ചമ്മൽ ചെറുതല്ല. ആരോടെങ്കിലും പറഞ്ഞാൽ വിശ്വസിക്കുക പോലുമില്ല. ട്രെയിനിന്റെ ജനലിരികിലിരുന്ന് പുറത്തേക്ക് നോക്കുമ്പോൾ, നാവിൽ ആ ബിരിയാണിക്കൊതി എന്നെ വേട്ടയാടിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

ആ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റാൻ അധികനാൾ കാത്തിരിക്കേണ്ടി വന്നില്ല. മാസങ്ങൾക്ക് ശേഷം മറ്റൊരു സമ്മേളനത്തിനായി വീണ്ടും ഹൈദരാബാദിൽ എത്തിയപ്പോൾ, വിമാനമിറങ്ങിയ ഉടൻ ഞാൻ നേരെ വച്ചുപിടിച്ചത് പഴയ ചാന്ദ്നി ചൗക്കിനടുത്തുള്ള പ്രശസ്തമായ ഷാദാബ് ഹോട്ടലിലേക്കായിരുന്നു.

വിശാലമായ പ്ലേറ്റിൽ ആവിപറക്കുന്ന ഹൈദരാബാദി മട്ടൺ ദം ബിരിയാണി മുന്നിലെത്തിയപ്പോൾ തന്നെ അതിന്റെ സുഗന്ധം കോരിത്തരിപ്പിച്ചു. ദീർഘമായ, ഓരോ അരിമണിയും വേർപെട്ടുനിൽക്കുന്ന, കൊടിപ്പിക്കുന്ന മണമുള്ള ബസ്മതി അരിയും, കനലുകളിൽ അടച്ചുവെച്ചു വേവിച്ചപ്പോൾ ഇറച്ചിയുടെ ചാറു മുഴുവൻ വലിച്ചെടുത്ത ആ കഷണങ്ങളും എന്റെ നാവിനെ നന്നായി ഊട്ടി. ഒപ്പം വിളമ്പിയ നിലക്കടലയും എള്ളും വാളൻപുളിയും നാടൻ പച്ചമുളകും ചേർത്ത മിർച്ചി കാ സാലനും, തൈര് ചട്ണിയും ആ രുചിയനുഭവത്തെ പൂർണ്ണതയിലെത്തിച്ചു.

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മുഗളന്മാർ ഹൈദരാബാദ് കീഴടക്കിയ കാലത്താണ് ഉത്തരേന്ത്യൻ മുഗളൈ പാചകരീതി ദാക്ഷിണേന്ത്യൻ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളുമായി ഇഴചേർന്ന് ഹൈദരാബാദി ബിരിയാണി രൂപപ്പെടുന്നത്. ആസഫ് ജാ ഒന്നാമൻ നിസാം - ഉൽ - മുൽക്കിന്റെ കൊട്ടാര അടുക്കളയിലാണ് ഈ വിഭവം അതിന്റെ പൂർണ്ണത പ്രാപിച്ചതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.

ഹൈദരാബാദി ബിരിയാണിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ രഹസ്യം ‘കച്ചി ദം’ (Kacchi Dum) എന്ന പാചകരീതിയിലാണ്. അസംസ്കൃതവും മസാലകൾ പുരട്ടി തൈരിൽ മണിക്കൂറുകളോളം പഴുപ്പിച്ചെടുത്തതുമായ മാംസവും, മുക്കാൽ ഭാഗം മാത്രം വേവിച്ച ബസ്മതി അരിയും ഒരു വലിയ പാത്രത്തിൽ തട്ടുകളായി ഇടകലർത്തി വെക്കുന്നു. തുടർന്ന് പാത്രത്തിന്റെ അരികുകളിൽ ഗോതമ്പുമാവ് ഒട്ടിച്ച് അടപ്പ് വച്ച് ആവി പുറത്തുപോകാത്തവിധം വായുബന്ധിതമായി പൂട്ടുന്നു. താഴ്ന്ന കനലുകളിൽ മണിക്കൂറുകളോളം സാവധാനം വേവിക്കുമ്പോൾ ഇറച്ചിയിൽ നിന്നുള്ള ചാറും നീരാവിയും മുകളിലേക്ക് ഉയർന്ന് അരിയെ വേവിക്കുകയും, ഇറച്ചിയുടെ എല്ലാ രുചിക്കൂട്ടുകളും ചോറിലേക്ക് പടരുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഏലയ്ക്ക, കറുവപ്പട്ട, ഗ്രാമ്പൂ, കറുത്ത ഏലയ്ക്ക, തക്കോളം, പത്രി, ജാതിക്ക, ജീരകം, കസകസ, വഴനയില എന്നീ പത്തുതരം സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ കൃത്യമായ അളവിലുള്ള സമീകൃതമായ കൂട്ട് ഇതിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. അതോടൊപ്പം സഫ്രോൺ പാൽ, നെയ്യിൽ മൊരിയിച്ച വറുത്ത ഉള്ളി (Barista), പുതിനയില, മല്ലിയില എന്നിവ നൽകുന്ന സുഗന്ധവും നിറവും ഈ വിഭവത്തിന് രാജകീയരുചി നൽകുന്നു.

ഒരു നഗരം എങ്ങനെയാണ് ഒരൊറ്റ ഭക്ഷണവിഭവത്തിലൂടെ തങ്ങളുടെ പാരമ്പര്യത്തെയും ചരിത്രത്തെയും ലോകത്തിന് മുന്നിൽ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത് എന്നതിന്റെ മികച്ച ഉദാഹരണമാണ് ഹൈദരാബാദി ബിരിയാണി. അന്ന് ഹൈദരാബാദ് സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് ട്രെയിൻ കയറുമ്പോൾ മനസ്സിൽ തോന്നിയ ആ ചെറിയ വിഷമമാണ്, പിന്നീട് എന്നെ ചരിത്രവും രുചിയും സമന്വയിക്കുന്ന ഈ വലിയ രാജവിഭവത്തിന്റെ, സാധാരണക്കാർക്കുവേണ്ടിയുള്ള ഇഷ്ടവിഭവത്തിന്റെ ആരാധകനാക്കി മാറ്റിയത്! ചരിത്രത്തിലെ ചില മറവികളെ വീണ്ടും വീണ്ടൂം ഓർക്കുമ്പോഴാണല്ലോ അത് പൂർത്തിയാവുന്നത്.

A Culinary Journey Through the Flavors of Hyderabad:

Hyderabadi cuisine offers a mesmerizing culinary journey through ancient streets, aromatic spices, and royal heritage. During a puppet-making workshop in the Nizam's city, author Dr. C. Ganesh explored numerous local delicacies like nihari, lukhmi, and Irani chai. However, in a surprising twist of forgetfulness, he boarded the return train to Kerala without ever tasting the world-famous biryani. Months later, a return trip to Hyderabad provided the perfect opportunity to visit Hotel Shadab and savor the iconic mutton dum biryani. This legendary dish traces its roots back to the 17th-century Mughal kitchens, blending Persian and South Indian culinary traditions. The secret to its majestic flavor lies in the kacchi dum method, where marinated raw meat and basmati rice are sealed in a handi and cooked slowly over wood charcoal. Ultimately, this delightful tale of a forgotten craving highlights how a single dish can embody the rich history and vibrant culture of an entire city.